Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımında haklarınızı ve çocuklarınızın yararını birlikte gözeten hukuki destek.
Boşanma kararı, hayatın en yorucu dönemlerinden birinde verilir. Bu süreçte hukuki adımların yanında çocukların düzeni, ortak konut, birikimler ve gelecekteki geçim kaygısı da aynı anda gündeme gelir. Aile hukuku dosyalarında amacımız, mahkeme sürecini doğru yönetirken sizin ve çocuklarınızın bu dönemi olabildiğince az yıpranarak geçirmesine yardımcı olmaktır. Atılacak her adımı önceden konuşuyor, hangi kararın hangi sonucu doğurabileceğini sade bir dille anlatıyoruz. Görüşmelerimizde önce beklentilerinizi dinliyor, ardından bu beklentilerin hukuken karşılanabilir olup olmadığını açıkça paylaşıyoruz.
Aile hukuku yalnızca boşanmadan ibaret değildir. Nafakanın artırılması veya kaldırılması, velayetin değiştirilmesi, çocukla kişisel ilişkinin düzenlenmesi, evlilik süresince edinilen malların paylaşımı ve aile içi şiddete karşı koruma tedbirleri de bu alanın konusudur. Her dosyada önce mevcut durumu birlikte netleştiriyor, ardından hangi yolun sizin için daha öngörülebilir olduğunu belgelere dayanarak değerlendiriyoruz. Süreç boyunca duruşma tarihleri, ara kararlar ve karşı tarafın dilekçeleri size zamanında iletilir.
Taraflardan biri yabancı uyruklu olduğunda veya evlilik yurt dışında kıyıldığında, yetkili mahkemenin belirlenmesi ve yabancı mahkeme kararlarının Türkiye'de tanınması gibi ek konular da devreye girer. Bu dosyalarda nüfus kayıtlarının güncellenmesi, tanıma-tenfiz davasının açılıp açılmayacağı ve varsa uluslararası çocuk kaçırma riskine karşı alınabilecek tedbirler, sürecin başında ayrıca değerlendirilir.
Boşanma Sürecinde İzlenen Yol
Türk Medeni Kanunu, boşanmayı iki ana yoldan mümkün kılar: anlaşmalı boşanma ve çekişmeli boşanma. Hangi yolun izleneceği, eşlerin boşanmanın kendisi ve sonuçları üzerinde uzlaşıp uzlaşamadığına bağlıdır. Dava, eşlerden birinin yerleşim yerinde ya da davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yerdeki aile mahkemesinde açılabilir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu görevi asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla yürütür.
Anlaşmalı boşanma
Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler mahkemeye birlikte başvurur ya da bir eşin açtığı davayı diğeri kabul ederse anlaşmalı boşanma mümkündür. Hâkim tarafları bizzat dinler ve sunulan protokolün hem eşlerin hem de çocukların menfaatine uygun olup olmadığını değerlendirir. Protokolde velayet, çocukla kişisel ilişki, iştirak ve yoksulluk nafakası, mal paylaşımı ve varsa tazminat konularının açık ve uygulanabilir biçimde yazılması, ileride yeni davaların önüne geçer.
Çekişmeli boşanma
Taraflar anlaşamadığında dava; zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığı gibi özel sebeplere ya da genel sebep olan evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayanır. Bu davalarda dilekçeler, ön inceleme, tanıkların dinlenmesi ve delillerin değerlendirilmesi aşamaları bulunur; süre mahkemenin iş yüküne ve delillerin niteliğine göre değişir.
Dava süresince alınan geçici önlemler
Boşanma davası açıldığında hâkim, dava süresince eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır. Tedbir nafakası, ortak konutun kim tarafından kullanılacağı ve çocukla geçici kişisel ilişki bu aşamada belirlenir. Şiddet veya şiddet tehlikesi bulunan durumlarda ise 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbirler, boşanma davasından bağımsız olarak ve hızlı biçimde talep edilebilir.
Her iki yolda da süreci şu adımlarla yürütüyoruz:
- Evlilik birliğine, çocuklara ve mal varlığına ilişkin bilgi ve belgelerin toplanması
- Talep edilecek nafaka, velayet ve tazminat kalemlerinin gerçekçi biçimde belirlenmesi
- Dava dilekçesinin veya protokolün hazırlanması, duruşmaların takibi
- Kararın kesinleşmesinin ve nüfus kayıtlarına işlenmesinin izlenmesi
Talep edilebilecek nafaka hakkında ön fikir edinmek isterseniz nafaka hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz; kesin tutarın hâkimin takdirine bağlı olduğunu unutmamak gerekir.
Boşanmada ispat ve deliller
Çekişmeli boşanma davalarında iddiaların ispatı büyük ölçüde tanık beyanlarına, yazışmalara, fotoğraflara, banka ve sosyal medya kayıtlarına dayanır. Hukuka aykırı biçimde elde edilen bir delilin, örneğin karşı tarafın bilgisi ve rızası olmadan kaydedilen bir görüşmenin, mahkemece dikkate alınıp alınmayacağı her dosyada ayrıca tartışılır; bu nedenle delil toplarken izlenecek yöntemin önceden değerlendirilmesi önemlidir. Dava dilekçesinde hangi vakıanın hangi delille ispat edileceğinin somut biçimde gösterilmesi, ileride tanık listesinin veya belge sunma süresinin kaçırılmasının da önüne geçer.
Karara karşı istinaf ve temyiz
Aile mahkemesinin verdiği karara karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde bölge adliye mahkemesine istinaf başvurusu yapılabilir. İstinaf incelemesi sonunda kesinleşen kararlara karşı, kanunda sayılan şartlar oluştuğunda temyiz yoluna da başvurulabilir. Özellikle mal paylaşımı ve tazminat gibi parasal sonuçlar içeren kısımlarda istinaf süresinin kaçırılmaması, kararın kesinleşme tarihini ve buna bağlı sonuçları doğrudan etkiler.
Boşanma sürecinde psikolojik destek
Boşanma, özellikle çocukların bulunduğu ailelerde yalnızca hukuki değil duygusal bir süreçtir. Mahkemeler, velayet ve kişisel ilişki konularında gerektiğinde pedagog, psikolog veya sosyal çalışmacıdan rapor talep eder; tarafların da bu süreçte bir uzmandan destek alması, hem kendileri hem de çocukları için yararlı olabilir. Dosyanızda böyle bir rapor talep edilecekse, görüşmeye nasıl hazırlanmanız gerektiğini önceden birlikte değerlendiririz.
Nafaka, Velayet ve Mal Paylaşımı
Boşanma davalarında en çok tartışılan konular çoğu zaman boşanmanın kendisi değil, onun sonuçlarıdır. Bu nedenle nafaka, velayet ve mal rejimine ilişkin talepleri davanın başında, belgelere dayanarak hazırlamak büyük önem taşır.
Nafaka türleri
- Tedbir nafakası: Dava süresince eşin ve çocukların geçimi için hükmedilir.
- İştirak nafakası: Velayeti kendisine bırakılmayan ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılımıdır.
- Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eş lehine hükmedilebilir.
Nafaka miktarı belirlenirken tarafların gelirleri, giderleri, sosyal ve ekonomik durumları ile çocuğun ihtiyaçları birlikte değerlendirilir. Sonradan değişen koşullar, nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması için ayrı bir dava açılmasına imkân verir.
Velayet
Velayet kararında belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme; çocuğun yaşını, eğitim düzenini, ebeveynlerle bağını ve gerektiğinde uzman raporlarını dikkate alır. İdrak çağındaki çocuğun görüşü de dinlenebilir. Velayeti kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasındaki kişisel ilişki, gün ve saatleri belirtilerek düzenlenir; bayram ve yaz tatillerindeki görüşmeler de ayrıca belirlenir.
Mal paylaşımı
1 Ocak 2002'den sonra edinilen mallar bakımından, eşler aksini sözleşmeyle kararlaştırmamışsa yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır. Boşanmada mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer ve her eş, diğerinin edinilmiş mallarındaki artık değerin yarısı üzerinde katılma alacağı talep edebilir. Kişisel mallar ise paylaşıma girmez. Mal rejiminin tasfiyesi çoğu zaman boşanma davasından ayrı yürütülür ve tapu, banka ve araç kayıtlarının titizlikle incelenmesini gerektirir.
Maddi ve manevi tazminat
Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu eş, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir; boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş ise manevi tazminat talep edebilir. Bu talepler boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebileceği gibi, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla da istenebilir. Hangi talebin, hangi delille ve ne zaman ileri sürüleceğinin baştan planlanması davanın seyrini doğrudan etkiler.
Ziynet eşyası ve düğünde takılan altınlar
Boşanma davalarında sıkça gündeme gelen bir diğer konu, düğünde takılan ziynet eşyalarının (altın, bilezik, çeyrek ve tam altın gibi) iadesidir. Yerleşik uygulamada kadına takılan ziynetlerin, aksine bir anlaşma veya teamül bulunmadıkça kadının kişisel malı sayılması ve iadesinin istenebilmesi kabul edilir. Bu talep bağımsız bir dava ile de ileri sürülebilir; ziynetlerin kime ait olduğu ve halen kimde bulunduğu genellikle tanık beyanıyla ispat edilir.
Aile konutu ve 2002 öncesi edinilen mallar
Evlilik birliği süresince eşlerden biri, diğerinin bilgisi dışında aile konutu üzerinde tasarrufta bulunamaz; ailenin oturduğu konut üzerine tapuya aile konutu şerhi konularak bu korumanın güçlendirilmesi de mümkündür. 1 Ocak 2002 tarihinden önce edinilen mallar ise edinilmiş mallara katılma rejimine değil, o tarihten önce yürürlükte olan mal ayrılığı rejimine tabidir; bu dönemde ediniminde maddi katkısı bulunan eş, katkı payı alacağı davası açarak payını talep edebilir. İki rejimin bir arada bulunduğu uzun süreli evliliklerde, hangi malın hangi rejime göre değerlendirileceğinin doğru tespiti büyük önem taşır.
Nafaka ve tazminatın icra yoluyla tahsili
Mahkemece hükmedilen nafaka veya tazminat ödenmezse, karar ilam niteliğinde belge olduğundan doğrudan icra müdürlüğü aracılığıyla tahsil yoluna gidilebilir. Nafaka alacakları için İcra ve İflas Kanunu, borçlunun maaşının önemli bir kısmının haczedilebilmesine ve ödeme yapmayan borçlu hakkında şikâyet üzerine tazyik hapsi uygulanmasına imkân tanır; bu özellikler nafaka kararlarının fiilen uygulanmasını güçlendirir.
Sıkça Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanma ile çekişmeli boşanma arasındaki fark nedir?
Anlaşmalı boşanmada eşler boşanmanın kendisi ve velayet, nafaka, mal paylaşımı gibi tüm sonuçları üzerinde uzlaşır; evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir ve dava çoğu zaman tek duruşmada sonuçlanabilir. Çekişmeli boşanmada ise taraflardan biri boşanmaya ya da sonuçlarından birine itiraz eder. Bu durumda dilekçeler, ön inceleme, tanık ve delil aşamaları yaşanır; süreç mahkemenin iş yüküne ve dosyanın kapsamına göre aylarca, bazen daha uzun sürebilir.
Nafaka miktarı nasıl belirlenir?
Kanun nafaka için sabit bir oran ya da formül öngörmez; miktar hâkimin takdirindedir. Hâkim; tarafların gelirlerini, zorunlu giderlerini, yaşam standartlarını, çocuğun yaşını, eğitim ve sağlık ihtiyaçlarını birlikte değerlendirir. Yoksulluk nafakasında ayrıca nafaka isteyen eşin kusurunun daha ağır olmaması aranır. Bu nedenle maaş bordroları, kira sözleşmesi, okul ve sağlık giderlerine ilişkin belgelerin dosyaya eksiksiz sunulması, gerçekçi bir nafaka kararı verilmesinde belirleyici olur.
Velayet kime verilir, sonradan değiştirilebilir mi?
Velayet, çocuğun üstün yararı gözetilerek hangi ebeveynin yanında daha sağlıklı gelişeceği değerlendirilip belirlenir; ebeveynin maddi gücü tek başına belirleyici değildir. Mahkeme gerektiğinde pedagog veya sosyal çalışmacı raporu alır ve idrak çağındaki çocuğu dinleyebilir. Velayet kararı kesinleştikten sonra da çocuğun yararını olumsuz etkileyen yeni bir durum ortaya çıkarsa, örneğin ihmal ya da kişisel ilişkinin sürekli engellenmesi gibi, velayetin değiştirilmesi için dava açılabilir.
Mal paylaşımı davası ne zaman ve ne kadar süre içinde açılabilir?
Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin dava, boşanma davasıyla birlikte açılabileceği gibi boşanma kararının kesinleşmesinden sonra ayrı bir dava olarak da açılabilir. Birlikte açıldığında mal rejimi davası, boşanma kararı kesinleşene kadar bekletilir. Katılma alacağı için uygulamada boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımı süresi kabul edilmektedir. Süre uzun görünse de tanıkların ve belgelerin zamanla ulaşılmaz hale gelebileceğini göz önünde bulundurmak gerekir.