Mirasçılık belgesi, paylaşım, mirasın reddi, vasiyetname ve tenkis davalarında mirasçı haklarını ve aile içi dengeyi gözeten hukuki destek.
Bir yakının kaybından sonra miras konuları, çoğu zaman yas sürecinin ortasında ve aile içindeki hassas dengeler gözetilerek ele alınmak zorunda kalır. Mirasçıların kimler olduğu, payların nasıl belirleneceği, borçlu bir mirasın reddedilip reddedilmeyeceği ya da sağlıkta yapılan bir devrin geçerli olup olmadığı gibi sorular, süreye bağlı işlemler içerdiği için ertelenmemelidir. Miras hukuku alanında amacımız, kanuni süreleri kaçırmadan ve aile ilişkilerini olabildiğince koruyarak bu süreci yürütmenize destek olmaktır. İlk görüşmede hangi sürenin ne zaman dolacağını birlikte netleştiriyoruz.
Mirasçılık belgesinin alınması, terekenin tespiti, mirasın paylaşımı ve ortaklığın giderilmesi, mirasın reddi, vasiyetname düzenlenmesi ve iptali, saklı payın korunması için tenkis davası ve muris muvazaasına dayalı tapu iptali davaları bu alanın başlıca konularıdır. Sağlığında mal varlığını planlamak isteyenler için de vasiyetname ve miras sözleşmesi seçeneklerini birlikte değerlendiriyoruz. Bu planlama, mirasçılar arasında ileride çıkabilecek anlaşmazlıkları azaltmanın etkili yollarından biridir.
Mirasçılık, Paylaşım ve Mirasın Reddi
Türk Medeni Kanunu'na göre yasal mirasçılık, kan bağına dayanan zümre sistemiyle belirlenir. Birinci zümrede mirasbırakanın altsoyu, yani çocukları ve torunları; ikinci zümrede anne ve babası ile onların altsoyu; üçüncü zümrede ise büyükanne ve büyükbabalar ile onların altsoyu yer alır. Sağ kalan eş, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişen oranlarda pay alır: altsoyla birlikte mirasın dörtte birini, anne-baba zümresiyle birlikte yarısını, büyükanne-büyükbaba zümresiyle birlikte dörtte üçünü; bunlar da yoksa mirasın tamamını alır.
Mirasçılık belgesi
Mirasçıların kimler olduğunu ve paylarını gösteren mirasçılık belgesi (veraset ilamı), sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alınabilir. Banka hesapları, tapu devirleri ve araç işlemleri gibi pek çok işlemde bu belge istenir. Belgede hata bulunduğu düşünülüyorsa, mirasçılık belgesinin iptali için her zaman dava açılabilir.
Mirasın paylaşımı
Mirasçılar, paylaşım yapılana kadar terekedeki mallar üzerinde elbirliğiyle maliktir; yani tek başlarına tasarrufta bulunamazlar. Paylaşım, mirasçıların anlaşmasıyla yazılı bir paylaşma sözleşmesi yapılarak gerçekleştirilebilir. Anlaşma sağlanamazsa paylaşma veya ortaklığın giderilmesi davası açılır.
Mirasın reddi
Mirasbırakanın borçları mal varlığından fazlaysa mirasçılar mirası reddedebilir. Yasal mirasçılar için ret süresi, mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten itibaren üç aydır ve ret beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır. Ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aciz olduğu açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır. Ret süresi içinde terekeye ait mallar üzerinde olağan yönetimi aşan işlemler yapmak ret hakkının kaybına yol açabileceğinden, bu dönemde dikkatli davranmak gerekir.
Mirasçıların borçlardan sorumluluğu
Mirası reddetmeyen mirasçılar, mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak ve diğer mirasçılarla birlikte müteselsilen sorumlu olur. Terekenin borca batık olup olmadığı belirsizse resmî defter tutulması istenebilir; bu yolla terekenin varlıkları ve borçları ortaya konur ve mirasçı daha bilinçli bir karar verebilir. Mirasbırakanın banka hesapları, tapu kayıtları ve icra dosyaları da bu aşamada incelenmelidir. Mirasçılık belgesi alındıktan sonra veraset ve intikal vergisi beyannamesinin kanuni süresi içinde verilmesi de unutulmamalıdır.
Vasiyetname, Saklı Pay ve Tenkis
Mirasbırakan, sağlığında ölüme bağlı tasarruflarla mirasının nasıl paylaşılacağını belirleyebilir. Bunun en yaygın yolu vasiyetnamedir ve kanun vasiyetname için üç şekil öngörür:
- Resmî vasiyetname: Noter, sulh hâkimi veya kanunla yetkilendirilmiş bir görevli önünde, iki tanık huzurunda düzenlenir.
- El yazılı vasiyetname: Baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılmalı, düzenlendiği yıl, ay ve gün belirtilmeli ve imzalanmalıdır.
- Sözlü vasiyet: Yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, salgın hastalık veya savaş gibi olağanüstü durumlarda iki tanığa yapılan beyanla gerçekleşir.
Şekil şartlarına uyulmadan düzenlenen bir vasiyetname iptal davasıyla ortadan kaldırılabilir. Ehliyetsizlik ile yanılma, aldatma veya korkutma gibi irade sakatlıkları da iptal sebebidir. İptal davası, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her halde iyiniyetli davalılara karşı vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
Saklı pay ve tenkis davası
Mirasbırakan, mal varlığının tamamı üzerinde dilediği gibi tasarruf edemez; kanun belirli mirasçılara saklı pay tanır. Altsoy için yasal miras payının yarısı, anne ve babanın her biri için dörtte biri saklı paydır. Sağ kalan eş, altsoy veya anne-baba ile birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı, diğer hallerde dörtte üçü oranında saklı paya sahiptir. Vasiyetname veya sağlararası bağışlarla saklı payı zedelenen mirasçı, tenkis davası açarak bu tasarrufların saklı payını karşılayacak ölçüde indirilmesini isteyebilir.
Tenkis davası, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her durumda vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Sağlıkta mal kaçırma amacıyla yapılan ve satış gibi gösterilen devirlerde ise muris muvazaasına dayalı tapu iptali davası ayrıca değerlendirilmelidir.
Miras sözleşmesi ve mirastan feragat
Vasiyetnamenin yanında, mirasbırakan ile mirasçı veya üçüncü bir kişi arasında resmî vasiyetname şeklinde miras sözleşmesi de yapılabilir. Mirastan feragat sözleşmesiyle bir mirasçı, sağlıkta bir karşılık alarak veya karşılıksız olarak miras hakkından vazgeçebilir. Miras sözleşmeleri tek taraflı olarak değiştirilemediğinden, imzalanmadan önce tüm sonuçlarının dikkatle değerlendirilmesi gerekir.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi
Mirasbırakan, kendisine ölünceye kadar bakılması karşılığında mal varlığının tamamını veya bir kısmını bakım borçlusuna devretmeyi taahhüt eden ölünceye kadar bakma sözleşmesi yapabilir. Bu sözleşme resmî vasiyetname şeklinde düzenlenir ve mirasbırakan tarafından her zaman tek taraflı olarak feshedilebilir. Saklı paylı mirasçılar, bu sözleşme kapsamında yapılan devrin gerçek bir bakım ilişkisine değil mirastan mal kaçırmaya yönelik olduğunu ileri sürerek tenkis veya muvazaa iddiasıyla dava açabilir; bu davalarda bakım ilişkisinin gerçekten yaşanıp yaşanmadığı tanık ve sağlık kayıtlarıyla araştırılır.
Gaiplik ve mirasın açılmasına etkisi
Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun süre haber alınamayan bir kişinin gaipliğine, ölüm tehlikesinin veya son haberin üzerinden kanunda öngörülen süreler geçtikten sonra ilgililerin başvurusuyla mahkemece karar verilebilir. Gaiplik kararı kesinleştiğinde, miras söz konusu kişinin mirasçılarına, sanki gaip kişi karara esas alınan tarihte ölmüş gibi açılır. Gaip kişinin mirasçıları, kanunda öngörülen güvenceleri gösterdikten sonra terekeyi teslim alabilir; gaip kişi daha sonra ortaya çıkarsa aldığı malları geri isteyebilir.
Mirasın hükmen reddi
Mirasbırakanın ölüm tarihinde borçlarını ödemekten aciz olduğu açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras süre aranmaksızın ve mirasçının ayrıca bir beyanda bulunmasına gerek olmaksızın reddedilmiş sayılır; buna mirasın hükmen reddi denir. Bu durumun tespiti için mirasçılar sulh hukuk mahkemesinden tespit kararı isteyebilir. Mirasın hükmen reddedildiği kabul edilirse, mirasçılar mirasbırakanın kişisel borçlarından sorumlu tutulmaz; ancak bu sonucun güvenli biçimde ortaya konması için terekenin borç ve alacaklarının dosya üzerinden ayrıntılı incelenmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Yasal mirasçılar kimlerdir ve paylar nasıl belirlenir?
Yasal mirasçılar zümre sistemine göre belirlenir. Birinci sırada mirasbırakanın çocukları ve onların altsoyu gelir; altsoy yoksa anne-baba ve onların altsoyu, onlar da yoksa büyükanne-büyükbabalar ve altsoyları mirasçı olur. Önce gelen zümre varken sonraki zümre mirasçı olamaz. Sağ kalan eş her durumda mirasçıdır; payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre dörtte bir ile dörtte üç arasında değişir. Hiçbir yasal mirasçı bulunmazsa miras devlete geçer.
Vasiyetname nasıl düzenlenir, el yazısıyla yazmak yeterli midir?
El yazılı vasiyetname geçerli bir yoldur; ancak metnin baştan sona mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması, düzenlendiği gün, ay ve yılın belirtilmesi ve imzalanması şarttır. Bilgisayarla yazılıp yalnızca imzalanan metin el yazılı vasiyetname sayılmaz. El yazılı vasiyetname saklanmak üzere notere bırakılabilir. Daha güvenli bir yol olarak noter veya sulh hâkimi önünde iki tanıkla resmî vasiyetname düzenlenebilir. Her iki durumda da metnin saklı pay kurallarına uygun yazılması, ileride tenkis davası riskini azaltır.
Mirasta denkleştirme (iade) ne anlama gelir?
Denkleştirme, mirasbırakanın sağlığında bazı yasal mirasçılarına yaptığı karşılıksız kazandırmaların miras paylaşımında hesaba katılmasıdır. Örneğin çeyiz, kuruluş sermayesi, mal varlığının devri veya bir borçtan kurtarma gibi kazandırmalar, mirasbırakan aksini açıkça belirtmedikçe altsoy arasında denkleştirmeye tabidir. Bu kazandırmayı alan mirasçı, paylaşım sırasında aldığı değeri aynen ya da değer olarak iade eder veya bu değer payına mahsup edilir. Amaç, mirasçılar arasında adaletli bir paylaşım sağlamaktır.
Mirasa kalan taşınmazda ortaklığın giderilmesi davası nasıl işler?
Miras yoluyla birden fazla kişiye geçen bir taşınmazda mirasçılar elbirliğiyle maliktir ve kullanım ya da satış konusunda anlaşamadıklarında her biri ortaklığın giderilmesini isteyebilir. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Mahkeme önce taşınmazın paylara göre aynen bölünüp bölünemeyeceğini inceler; bölünmesi mümkün değilse veya değerinde önemli bir düşüş yaşanacaksa satışa karar verir. Satış açık artırmayla yapılır ve elde edilen bedel, masraflar düşüldükten sonra mirasçılar arasında payları oranında dağıtılır.