Hesaplama
Tazminat hesaplama aracı ne gösterir?
İş kazası, trafik kazası ya da başka bir haksız fiil sonucunda kalıcı bir sağlık kaybı yaşayan kişi, çalışma gücündeki azalma nedeniyle maddi tazminat talep edebilir. Bu tazminatın hesabı teknik bir uzmanlık gerektirir ve davada genellikle bilirkişiye yaptırılır. Aracımız, bu karmaşık hesabın mantığını basit bir formülle göstererek beklentinize dair kabaca bir gösterge sunar.
Yasal dayanak
Bedensel zarar halinde tazminatın kapsamı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 54. ve devamı maddelerinde düzenlenir; çalışma gücünün kaybından doğan kayıplar bu kalemler arasında sayılır. İş kazalarında işverenin sorumluluğu ayrıca 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu çerçevesinde değerlendirilir. Maddi tazminatın yanında, yaşanan acı ve üzüntü için manevi tazminat da istenebilir.
Aracımız nasıl hesaplıyor?
Araç dört değeri birbiriyle çarpar:
Yıllık net gelir × maluliyet oranı × karşı tarafın kusur oranı × kalan çalışma yılı
Maluliyet oranı, sağlık kurulu raporuyla belirlenen meslekte kazanma gücü kaybını; kusur oranı ise zarara yol açan olayda karşı tarafın payını ifade eder.
Örnek hesaplama
Yıllık net geliri 360.000 TL olan, yüzde 20 oranında kalıcı maluliyeti bulunan ve olayda karşı tarafın yüzde 80 kusurlu olduğu bir kişi için 10 yıllık kalan çalışma süresi alındığında araç 360.000 × 0,20 × 0,80 × 10 = 576.000 TL gösterir.
Gerçek hesapta dikkate alınan ama araca dahil olmayan unsurlar
- Aktüerya hesabı: Bilirkişi aktif ve pasif dönemleri ayrı ayrı hesaplar; kişinin bakiye ömrü, uygulamada esas alınan TRH-2010 gibi yaşam tablolarına göre belirlenir.
- Gelir artışı ve iskonto: Gelecekteki kazançların bugüne getirilmesi için artırım ve iskonto yöntemleri uygulanır.
- Mahsup edilecek ödemeler: SGK tarafından bağlanan gelirin peşin sermaye değeri ve bazı sigorta ödemeleri, uygulamadaki kurallara göre tazminattan indirilir.
- Müterafik kusur: Zarar görenin kendi kusuru varsa tazminat bu oranda azaltılır.
- Tedavi ve bakıcı giderleri: Bu kalemler ayrıca talep edilir; araç yalnızca kazanç kaybını gösterir.
Zamanaşımı ve başvuru yolu
Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde Türk Borçlar Kanunu'nun 72. maddesi uyarınca zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten itibaren iki yıllık, her halde fiilden itibaren on yıllık süreler uygulanır; fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı süresi gündeme gelebilir. İş kazasından doğan tazminat davalarında ise genellikle on yıllık zamanaşımı uygulanır ve bu davalar için dava öncesi arabuluculuk zorunlu değildir.
Destekten yoksun kalma tazminatı
Ölümlü bir iş kazası veya trafik kazasında, ölen kişinin desteğinden yoksun kalan yakınları (eş, çocuklar, bazı hallerde anne-baba) ayrıca destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. Bu tazminat, aracımızın hesapladığı kalıcı maluliyete bağlı kazanç kaybından farklı bir kalemdir ve hesaplanmasında ölen kişinin gelirinin ne kadarının destek olarak ailesine aktarıldığı, destek alanların yaşı ve kaç yıl daha destek görmeye hak kazanacakları gibi ayrı değişkenler devreye girer. Bu nedenle ölümlü olaylarda, aracımızın sonucu yerine ayrıca ve bağımsız bir aktüerya hesabı yapılması gerekir.
Örnek: Düşük ve yüksek kusur oranlarının karşılaştırılması
Yıllık net geliri 240.000 TL olan, yüzde 30 maluliyeti bulunan bir kişi için karşı tarafın kusuru yüzde 50 kabul edilir ve 15 yıllık kalan çalışma süresi alınırsa araç 240.000 × 0,30 × 0,50 × 15 = 540.000 TL gösterir. Aynı kişi için karşı tarafın kusuru yüzde 100 olsaydı, aynı hesapla sonuç 1.080.000 TL'ye çıkardı. Bu karşılaştırma, kusur oranının nihai tazminat tutarını ne denli belirleyici biçimde değiştirdiğini gösterir; bu nedenle kusur raporuna itiraz hakkının zamanında ve gerekçeli biçimde kullanılması davanın sonucu üzerinde büyük etki yaratır.
Manevi tazminat ayrıca değerlendirilir
Aracımız yalnızca maddi kazanç kaybını (iş gücü kaybı tazminatını) hesaplar; bedensel zarar veya ölüm nedeniyle duyulan elem ve üzüntü için istenebilecek manevi tazminat, bu hesabın dışındadır ve hâkim tarafından olayın ağırlığı, tarafların sosyal ve ekonomik durumu gibi unsurlar gözetilerek takdir edilir. Maddi ve manevi tazminat talepleri aynı davada birlikte ileri sürülebilir.
İş kazasından doğan talepler iş hukuku kapsamında, iş mahkemelerinde görülür.