Şirket kuruluşu, ortaklık ilişkileri, ticari sözleşmeler ve alacak takibinde işletmenizin hukuki altyapısını sağlamlaştıran danışmanlık ve dava desteği.
Bir işletmenin büyümesi çoğu zaman sağlam kurulmuş sözleşmelere ve açık kurallara dayanır. Ortaklar arasındaki yetki paylaşımının belirsiz kalması, tedarikçiyle yapılan sözleşmede teslim ve ödeme koşullarının eksik yazılması ya da tahsil edilemeyen bir alacak, işletmenin nakit akışını ve itibarını doğrudan etkileyebilir. Ticaret ve şirketler hukuku alanında amacımız, bu riskleri ortaya çıkmadan önce görünür kılmak ve bir uyuşmazlık doğduğunda süreci planlı biçimde yönetmektir. Sorunların büyük kısmı, dava aşamasına gelmeden doğru kurgulanmış belgelerle önlenebilir.
Bu alanda şirket kuruluşu ve esas sözleşme hazırlığı, pay devirleri, genel kurul süreçleri, ticari sözleşmelerin hazırlanması ve incelenmesi, alacakların icra takibiyle tahsili ve ticari davalar başlıca konular arasında yer alır. Danışmanlık sürekli olarak da verilebilir; bu durumda işletmenizin sözleşme ve yazışma düzenini birlikte kurarak olası uyuşmazlıklara karşı daha hazırlıklı olmanızı hedefliyoruz. Uyuşmazlık doğduğunda ise müzakere ve arabuluculuk imkânlarını, icra ve dava seçeneklerini maliyet ve süre açısından birlikte değerlendiriyoruz.
Şirket Kuruluşu ve Ortaklık İlişkileri
Türk Ticaret Kanunu sermaye şirketleri için farklı yapılar öngörür. Uygulamada en sık tercih edilenler limited şirket ve anonim şirkettir. Hangi türün seçileceği; ortak sayısına, sermaye ihtiyacına, pay devrinin ne kadar kolay olması istendiğine ve yönetim yapısına göre belirlenir.
Kuruluş aşamasında dikkat edilecekler
- Şirket sözleşmesinde amaç ve konunun ileride yapılacak faaliyetleri de kapsayacak biçimde yazılması
- Sermaye taahhüdü ve ödeme takviminin açıkça belirlenmesi
- Müdür veya yönetim kurulu üyelerinin temsil yetkilerinin sınırlarının çizilmesi
- Pay devri, ön alım ve ortaklıktan çıkma hallerinin önceden düzenlenmesi
Limited şirkette ortaklar, kural olarak taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlı sorumludur; ancak şirketten tahsil edilemeyen kamu alacaklarından sermaye payları oranında sorumlu tutulabilirler. Limited şirket paylarının devri yazılı şekilde yapılmalı, imzalar noterce onaylanmalıdır; şirket sözleşmesinde aksi öngörülmedikçe devir ayrıca genel kurul onayına bağlıdır.
Kuruluştan sonraki kurumsal yükümlülükler
Şirketlerin kuruluştan sonra da yerine getirmesi gereken düzenli yükümlülükleri vardır. Olağan genel kurul toplantısının her faaliyet dönemi sonundan itibaren üç ay içinde yapılması; yönetim organı değişikliklerinin, sermaye artırımlarının ve adres değişikliklerinin ticaret siciline tescil ve ilan ettirilmesi; ticari defterlerin kanuna uygun tutulması bunların başında gelir. Bu yükümlülüklerin aksatılması, ileride bir ortaklık uyuşmazlığında veya pay devrinde ciddi sorunlara yol açabilir.
Ortaklar arasındaki uyuşmazlıklar
Ortaklık ilişkisi bozulduğunda en sık karşılaşılan sorunlar; kâr dağıtılmaması, bilgi alma hakkının engellenmesi, genel kurul kararlarının usulsüz alınması ve yönetimin şirket aleyhine işlemler yapmasıdır. Kanuna veya esas sözleşmeye aykırı genel kurul kararlarına karşı, karar tarihinden itibaren üç ay içinde iptal davası açılabilir. Yöneticilerin sorumluluğuna ilişkin davalar ile haklı sebeple ortaklıktan çıkma veya şirketin feshi talepleri de bu kapsamda değerlendirilir. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurma zorunluluğu da göz önünde tutulmalıdır. Bu davalarda şirket kayıtları ve genel kurul tutanakları belirleyici delil niteliği taşır; belgelerin düzenli saklanması ortakların da yararınadır.
Yöneticilerin hukuki sorumluluğu
Anonim şirkette yönetim kurulu üyeleri, kanundan veya esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ettiklerinde şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına karşı sorumlu olabilir. Limited şirkette müdürler için de benzer bir sorumluluk rejimi uygulanır. Özellikle şirketin vergi ve sosyal güvenlik borçlarının ödenmemesi halinde, kanuni temsilcilerin kişisel mal varlığıyla sorumlu tutulabileceği unutulmamalıdır; bu nedenle yöneticilik görevini kabul etmeden önce şirketin mali durumunun ve mevcut yükümlülüklerinin incelenmesi önemlidir.
Kâr payı dağıtımı
Pay sahipleri, şirketin net dönem kârından ve serbest yedek akçelerden kanunda ve esas sözleşmede öngörülen usule göre kâr payı almaya hak kazanır; genel kurul, kanunda sayılan yedek akçe ayırma yükümlülüklerine uyarak dağıtılabilir kârı belirler. Çoğunluğun sürekli olarak kâr dağıtımından kaçınması, azınlık pay sahipleri için önemli bir uyuşmazlık nedeni oluşturabilir ve bu durum bazı hallerde haklı sebeple fesih veya çıkma talebine dayanak oluşturabilir.
Ticari Sözleşmeler ve Alacak Takibi
Ticari ilişkilerde uyuşmazlıkların büyük kısmı, sözleşmenin hiç yazılmadığı ya da önemli konuların sözleşmede açık bırakıldığı durumlarda ortaya çıkar. Satış, distribütörlük, bayilik, hizmet, kira ve gizlilik sözleşmeleri işletmenin ihtiyaçlarına göre ayrı ayrı ele alınmalıdır.
Sözleşmelerde öne çıkan maddeler
- Teslim, ifa ve ödeme takvimi ile gecikme halinde uygulanacak sonuçlar
- Cezai şartın kapsamı ve sınırları
- Fesih koşulları, bildirim süreleri ve mücbir sebep halleri
- Uyuşmazlıkta yetkili mahkeme veya tahkim kaydı
Sözleşmenin taraflardan birinin önceden hazırladığı bir taslak olup olmadığı da önemlidir; genel işlem koşulları kanunda özel bir denetime tabidir ve karşı tarafın aleyhine olan bazı hükümler yazılmamış sayılabilir.
Cezai şart kararlaştırılırken, tacir sıfatına sahip borçlunun aşırı yüksek cezai şartın indirilmesini kural olarak isteyemeyeceği unutulmamalıdır; bu nedenle oranların baştan gerçekçi ve dengeli belirlenmesi gerekir.
Uyuşmazlıkta ilk adımlar
Ticari bir uyuşmazlıkta ilk adım çoğu zaman karşı tarafa noter aracılığıyla ihtarname gönderilmesidir. İhtarname; borçluyu temerrüde düşürmek, sözleşmeyi feshetmek veya bir hakkı saklı tutmak açısından önemli sonuçlar doğurur. Konusu para alacağı olan ticari davalarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır; arabuluculukta varılan ve kanuni şartları taşıyan anlaşma, mahkeme kararı gibi icra edilebilir. Sözleşmede tahkim şartı bulunuyorsa uyuşmazlık devlet mahkemeleri yerine hakem heyeti önünde çözülür.
Alacakların tahsili
Ödenmeyen ticari alacaklar için ilamsız icra takibi, çek ve senet gibi kambiyo senetlerine dayalı alacaklar için ise kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatılabilir. Borçlunun takibe itiraz etmesi halinde itirazın iptali davası veya şartları varsa itirazın kaldırılması yoluna başvurulur; haksız itirazlarda belirli koşullarla icra inkâr tazminatı da gündeme gelir. Takip veya dava öncesinde ödenecek harçlar hakkında yaklaşık bir fikir edinmek için dava harcı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Alacak takibinde zaman önemlidir. Borçlunun mal varlığını elden çıkarma riski bulunan durumlarda ihtiyati haciz talebi değerlendirilebilir; zamanaşımı süreleri ise alacağın türüne göre farklılık gösterdiğinden dosyanın erken aşamada incelenmesi gerekir. Fatura, irsaliye, cari hesap ekstresi ve yazışmaların düzenli saklanması, takip sürecini önemli ölçüde kolaylaştırır.
Çek ve senette zamanaşımı
Kambiyo senetlerine dayalı alacaklarda genel zamanaşımı sürelerinden farklı, daha kısa süreler uygulanır. Çek hamilinin, muhatap bankaya ibraz süresinin bitiminden itibaren belirli bir süre içinde takip veya dava hakkını kullanması gerekir; bu süre geçtikten sonra çeke dayalı kambiyo takibi yapılamasa da alacak, genel hükümlere göre adi alacak olarak başka bir yolla talep edilebilir. Senetlerde de benzer kısa süreler söz konusudur; bu nedenle elde bulunan çek ve senetlerin süresi dolmadan takibe konulması önemlidir.
Acentelik ve bayilik sözleşmelerinin sona ermesi
Uzun süreli acentelik, bayilik veya distribütörlük ilişkileri sona erdirildiğinde, sözleşmeyi oluşturduğu müşteri çevresinden dolayı diğer tarafın belirli şartlarla denkleştirme (portföy) tazminatı talep edebileceği Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenmiştir. Sözleşmenin haksız veya süresi dolmadan feshedilmesi ayrıca tazminat sorumluluğu doğurabilir. Bu nedenle bayilik ve distribütörlük ilişkisi kurulurken fesih ve tazminat hükümlerinin baştan açık biçimde yazılması, ilişki sona erdiğinde yaşanabilecek uyuşmazlıkları azaltır.
Ticari defterlerin delil niteliği
Türk Ticaret Kanunu'na göre usulüne uygun tutulan ticari defterler, sahibinin aleyhine ve lehine delil olarak kullanılabilir; defterlerdeki kayıtların karşı tarafça da onaylanması durumunda bu kayıtlar her iki taraf için de kesin delil niteliği taşır. Bu nedenle ticari defterlerin ve kayıtların kanuna uygun, düzenli ve zamanında tutulması, bir uyuşmazlık doğduğunda işletmenin elini önemli ölçüde güçlendirir.
Sıkça Sorulan Sorular
Limited şirket mi, anonim şirket mi kurmalıyım?
Karar; ortak sayısına, sermaye büyüklüğüne, payların ne kadar kolay devredilmesini istediğinize ve ileride yatırımcı alma planınıza göre verilir. Limited şirket daha sade bir yönetim yapısı sunar, ancak pay devri noter onayı ve kural olarak genel kurul onayı gerektirir. Anonim şirkette pay devri daha esnektir ve sermaye artırımı ile yatırım süreçleri için daha uygun bir yapı sağlar. Asgari sermaye tutarları zaman zaman güncellendiğinden, kuruluş öncesinde güncel tutarların kontrol edilmesi gerekir.
Ticari alacağım için hemen icra takibi başlatabilir miyim?
Vadesi gelmiş ve ödenmemiş bir alacak için doğrudan icra takibi başlatılabilir; ilamsız takipte mahkeme kararı gerekmez. Ancak borçlu ödeme emrine yedi gün içinde itiraz ederse takip durur ve alacağın varlığını mahkemede ispat etmeniz gerekir. Bu nedenle takipten önce fatura, irsaliye, sözleşme, cari hesap ekstresi ve yazışmaların hazır olması önemlidir. Çek veya senede dayanan alacaklarda kambiyo senetlerine özgü takip yolu, borçlunun itiraz imkânını daralttığı için daha hızlı sonuç verebilir.
Haksız rekabet iddiasıyla hangi talepler ileri sürülebilir?
Türk Ticaret Kanunu, dürüstlük kuralına aykırı olan ve rakipler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı davranışları haksız rekabet olarak tanımlar. Örneğin bir rakibin ürünleri hakkında gerçeğe aykırı açıklamalar yapmak, iş sırlarını izinsiz kullanmak veya karıştırılmaya yol açacak işaret ve tanıtımlar kullanmak bu kapsamda değerlendirilebilir. Zarar gören işletme; eylemin haksız olduğunun tespitini, durdurulmasını, sonuçlarının ortadan kaldırılmasını ve kusur varsa maddi ve manevi tazminatı talep edebilir.
Şirket birleşmesi veya devralma sürecinde hukuki olarak neler yapılır?
Süreç genellikle hedef şirketin hukuki, mali ve vergisel durumunun incelendiği durum tespiti (due diligence) çalışmasıyla başlar. Bu incelemede şirketin sözleşmeleri, davaları, borçları, çalışanlarla ilişkileri ve taşınmazları gözden geçirilir. Ardından devir veya birleşme sözleşmesinin şartları müzakere edilir; satıcının beyan ve taahhütleri ile tazmin yükümlülükleri sözleşmeye yazılır. Belirli eşikleri aşan işlemlerde Rekabet Kurumu izni gerekebilir; son aşamada genel kurul kararları alınır ve ticaret siciline tescil yapılır.