Hesaplama
Dava harcı nedir?
Mahkemede dava açmak, devletin yargı hizmetinden yararlanmak anlamına gelir ve bu hizmet karşılığında harç ödenir. Konusu para ile ölçülebilen davalarda harç, dava değerine göre belirli bir oranla hesaplanan nispi harçtır. Dava açmayı düşünen birçok kişi, sürecin başında ne kadar bir ödeme yapacağını merak eder; bu araç o soruya yaklaşık bir cevap vermek için hazırlandı.
Yasal dayanak
Yargı harçları 492 sayılı Harçlar Kanunu ve kanuna ekli tarifelerde düzenlenir. Kanuna göre nispi karar ve ilam harcının dörtte biri dava açılırken peşin olarak ödenir; kalan kısım ise kural olarak karar verildiğinde tamamlanır. Yargılama giderleri, karar aşamasında davanın sonucuna göre taraflar arasında paylaştırılır. Harç oranları ve maktu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenen tarifelerle belirlenir.
Aracımız nasıl hesaplıyor?
Araç, girdiğiniz dava değerini örnek olarak kullanılan binde 68,31 nispi harç oranıyla çarparak toplam nispi harcı bulur. Ardından bu tutarın dörtte birini, dava açılışında ödenecek peşin harç olarak gösterir:
- Nispi harç = dava değeri × 0,06831
- Peşin harç = nispi harç ÷ 4
Örnek hesaplama
Dava değeri 200.000 TL olan bir alacak davasında toplam nispi harç yaklaşık 200.000 × 0,06831 = 13.662 TL olur. Dava açılırken ödenecek peşin harç ise bunun dörtte biri, yani yaklaşık 3.415,50 TL olarak hesaplanır. Talep 500.000 TL olsaydı peşin harç yaklaşık 8.538,75 TL olacaktı.
Dava değeri nasıl belirlenir?
Para alacağı davalarında dava değeri, talep edilen tutardır. Taşınmazın aynına ilişkin davalarda ise taşınmazın değeri esas alınır ve bu değer gerektiğinde bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Alacağın tam miktarını baştan bilmenin mümkün olmadığı durumlarda belirsiz alacak davası açılabilir; bu durumda harç başlangıçta gösterilen değer üzerinden alınır, talep artırıldığında harç da tamamlanır.
Araca dahil olmayan giderler
- Başvurma harcı: Dava açılırken nispi harca ek olarak maktu bir başvurma harcı alınır.
- Gider avansı: Tebligat, tanık, bilirkişi ve keşif giderleri için mahkemenin belirlediği gider avansı yatırılır.
- Vekâlet harcı ve pullar: Avukatla takip edilen davalarda vekâletname için ayrıca harç ve baro pulu ödenir.
- Güncel oran: Araçtaki oran örnek amaçlıdır; dava tarihinde yürürlükte olan tarife esas alınır.
- Muafiyet ve adli yardım: Bazı davalar harçtan muaftır; ödeme gücü bulunmayan kişiler adli yardım talep edebilir.
Konusu para ile ölçülemeyen davalarda harç
Boşanma, velayet, tapu iptali gibi konusu para ile doğrudan ölçülemeyen davalarda nispi harç yerine maktu (sabit) harç uygulanır. Bu davalarda bizim aracımızın hesapladığı nispi harç formülü kullanılmaz; harç tutarı, güncel harçlar tarifesinde o dava türü için belirlenen sabit rakamdır. Bu nedenle aracımız özellikle alacak, tazminat ve tapu iptali gibi konusu belirli bir para tutarıyla ifade edilebilen davalar için anlamlı bir tahmin sunar.
Davanın kısmen kabulü halinde harç
Dava kısmen kabul, kısmen reddedilirse, kabul edilen kısım üzerinden davacı lehine, reddedilen kısım üzerinden ise davalı lehine yargılama gideri ve vekâlet ücretine hükmedilir. Daha önce peşin olarak ödenen harcın kalanı, karar kesinleştiğinde kabul edilen kısım üzerinden tamamlanır. Bu nedenle davanın baştan gerçekçi bir tutarla ve mümkünse bilirkişi görüşü alınarak açılması, hem harç hem de yargılama gideri riskini azaltır.
Örnek: Kısmi kabul durumunda harç dengesi
500.000 TL'lik bir alacak davasında, mahkeme talebin 350.000 TL'sini kabul ederse, nihai nispi harç 350.000 TL üzerinden hesaplanır ve davacının daha önce 500.000 TL üzerinden ödediği peşin harcın bir kısmı, kabul edilmeyen bölüm için gereksiz ödenmiş sayılabilir; bu fark genellikle davalıdan tahsil edilecek yargılama giderleri hesabına yansır. Bu nedenle talep tutarının abartılı belirlenmesi, davacı için ilave harç ve gider riski taşır.
Bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Hangi yolun izleneceğini ve toplam maliyeti dava öncesinde bir avukatla birlikte değerlendirmek, sürpriz giderlerin önüne geçer.