Hesaplama
Fazla mesai hesaplama aracı ne işe yarar?
Haftalık çalışma süresini aşan çalışmalar, normal ücretten daha yüksek bir oranla ödenmek zorundadır. Pek çok çalışan bu ödemenin bordroya hiç yansımadığını ya da eksik yansıdığını işten ayrılırken fark eder. Bu araç, aylık ücretiniz ve fazladan çalıştığınız toplam saat üzerinden ne kadar alacağınız olabileceğine dair hızlı bir tahmin sunar.
Yasal dayanak
4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesine göre haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Kanunun 41. maddesi, bu süreyi aşan çalışmaların fazla çalışma sayıldığını ve her bir saat için normal saat ücretinin yüzde elli yükseltilmiş tutarıyla ödeneceğini düzenler. Sözleşmede haftalık sürenin 45 saatin altında belirlendiği durumlarda, sözleşmedeki süreyi aşıp 45 saate kadar olan çalışmalar fazla sürelerle çalışma olarak adlandırılır ve daha düşük bir zamla ödenir. Tatil günlerinde yapılan çalışmalarda ise ödeme kuralları çalışmanın türüne göre değişir.
Aracımız nasıl hesaplıyor?
Araç, aylık ücretinizi 225'e bölerek normal saat ücretinizi bulur. 225 rakamı, otuz günlük aylık ücretin haftalık 45 saatlik çalışma düzenine göre saate bölünmesinde uygulamada kullanılan kabuldür. Ardından saat ücreti seçtiğiniz zam oranıyla artırılır ve fazla çalıştığınız toplam saatle çarpılır:
Saat ücreti × (1 + zam oranı) × fazla çalışılan saat
Zam oranı olarak standart fazla çalışma için yüzde elli seçeneği, bazı tatil günü çalışmaları için ise yüzde yüz seçeneği sunulur.
Örnek hesaplama
Aylık brüt ücreti 22.500 TL olan bir çalışanın saat ücreti 22.500 ÷ 225 = 100 TL'dir. Bu kişi bir ay içinde toplam 20 saat fazla çalışmışsa, yüzde elli zamla saat başına 150 TL, toplamda 150 × 20 = 3.000 TL fazla mesai alacağı hesaplanır.
Fazla çalışılan saatleri nasıl belirleyebilirsiniz?
Toplam saati bulmak için önce haftalık fiili çalışma sürenizi hesaplayın; ara dinlenmeleri bu süreden düşmeyi unutmayın. Ardından 45 saati aşan kısmı, ilgili hafta sayısıyla çarpın. Örneğin her hafta ara dinlenmeler hariç 50 saat çalışan biri için haftada 5, ayda yaklaşık 20 saat fazla çalışma ortaya çıkar.
Araca dahil olmayan unsurlar
- İspat: Fazla çalışmanın varlığı ve süresi davada çoğunlukla tanık beyanı, giriş-çıkış kayıtları ve yazışmalarla ispatlanır. Tanık beyanına dayanan hesaplarda mahkemeler hakkaniyet indirimi uygulayabilir.
- Yıllık sınır ve onay: Kanuna göre yıllık fazla çalışma 270 saati aşamaz ve işçinin onayı aranır; bu sınırı aşan çalışmalar da ücret alacağı doğurur.
- Zamanaşımı: Fazla mesai ücretleri için beş yıllık zamanaşımı süresi uygulanır.
- Ücrete dahil fazla mesai: Sözleşmede fazla çalışmanın ücrete dahil olduğu kararlaştırılmışsa, belirli bir sınıra kadar ayrıca ödeme yapılmayabilir.
Fazla sürelerle çalışma ile fazla çalışma farkı
Kanun, iş sözleşmesinde haftalık çalışma süresinin 45 saatin altında (örneğin 40 saat) belirlendiği durumlar için ayrı bir kavram öngörür: fazla sürelerle çalışma. Bu durumda, sözleşmedeki süreyi aşan ama 45 saate kadar olan çalışmalar, standart fazla çalışmadan farklı olarak yüzde yirmi beş zamla ödenir; 45 saati aşan kısım için ise yüzde elli zam uygulanır. Aracımızda bu ayrım otomatik yapılmadığından, haftalık çalışma süreniz 45 saatin altında kararlaştırılmışsa sonucu yorumlarken bu farkı dikkate almanız gerekir.
Örnek: Birden fazla ay için toplu hesap
Aylık brüt ücreti 30.000 TL olan bir çalışanın saat ücreti 30.000 ÷ 225 = 133,33 TL'dir. Bu kişi üç ay boyunca her ay ortalama 15 saat fazla çalışmışsa, toplam fazla çalışma 45 saat olur ve yüzde elli zamla hesaplanan alacak 133,33 × 1,5 × 45 = 9.000 TL'ye yaklaşır. Birden fazla ayı kapsayan hesaplarda, her ayın ücretinin farklı olabileceği (zam, ikramiye gibi) unutulmamalı ve mümkünse her ay için ayrı hesap yapılmalıdır.
Fazla mesaiye onay şartı
Kanun, fazla çalışma yaptırılabilmesi için işçinin yazılı onayının alınmasını şart koşar; bu onay her yıl başında yeniden alınabilir ya da iş sözleşmesinde sürekli bir madde olarak yer alabilir. Onay alınmadan yaptırılan fazla çalışma, işçinin ücret alacağı hakkını ortadan kaldırmaz; ancak işveren için ayrıca idari para cezası riski oluşturabilir. İşçinin onay vermemiş olması, fiilen yapılan ve ispatlanan fazla çalışmanın ücretinin talep edilmesine engel değildir.